કોરોના વોરિયર ડૉક્ટરો દેશમાં સ્થાપિત હિતોએ રચેલા તંત્રને લીધે હાલાકી ભોગવે છે

pgi-doctors-759

ભારતમાં રહેલાં વિવિધ પ્રકારનાં સ્થાપિત હિતોની વાત ચાલી રહી છે ત્યારે આજે આપણે આરોગ્ય સેવાના ક્ષેત્રે રહેલાં સ્થાપિત હિતો વિશે થોડી ચર્ચા કરીએ.

કોરોનાનો કહેર હજી દેશમાંથી દૂર થયો નથી. હજી પણ ડૉક્ટરો આ રોગનો ભોગ બની રહ્યા છે. થોડા દિવસો પહેલાંના સમાચાર મુજબ 35 વર્ષના એક ડૉક્ટર કોરોનાનો કાળનો કોળિયો બની ગયા. એ યુવાન તબીબની તસવીર અખબારમાં જોઈ ત્યારે આશ્ચર્ય થયું કે આવો તંદુરસ્ત દેખાતો યુવાન કેવી રીતે મૃત્યુ પામી શકે!

દેખીતી વાત છે કે જે લોકોના મનમાં સેવાભાવ હોય અને એક ડૉક્ટર બનવાની બૌદ્ધિક ક્ષમતા હોય એ જ માણસ ડૉક્ટરીના ઉમદા ક્ષેત્રમાં જોડાય. જો કે, અહીં પણ સ્થાપિત હિતો મોટા પ્રમાણમાં છે. સૌથી પહેલાં તો કહેવું ઘટે કે તબીબી શિક્ષણ ક્ષેત્રને નડતું સૌથી મોટું ગ્રહણ એટલે અનામત પ્રથા.

મેડિકલ ક્ષેત્રે પણ અનામત બહુ મોટું નુકસાન કરે છે. બંધારણમાં ચોખ્ખું કહેવામાં આવ્યું છે કે અનામતની પ્રથા દેશમાંથી કાળક્રમે દૂર કરવી. આમ છતાં સ્થાપિત હિતોએ પોતપોતાના સ્વાર્થ ખાતર તેને ચાલુ રાખી છે. અનામત પ્રથાનો સૌથી મોટી લાભ રાજકારણીઓ વોટ બૅન્કને ટકાવી રાખવા માટે કરે છે. હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓ તનતોડ મહેનત કર્યા બાદ પણ મેડિકલમાં પ્રવેશ લઈ શકતા નથી અને અનામતના જોરે ઓછા ગુણવાળા વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ મળી જાય છે. લાયકાત હોવા છતાં મેડિકલમાં પ્રવેશ નહીં મેળવી શકનારે કાં તો લખલૂટ ખર્ચ કરીને પ્રાઇવેટ ક્વોટા દ્વારા પ્રવેશ લેવો પડે છે અથવા તો ડૉક્ટર થવાનું સ્વપ્ન છોડી દેવું પડે છે. બીજી બાજુ પ્રાઇવેટ ક્વોટાને લીધે પણ ઓછા ગુણવાળા વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ મળી જાય છે.

સરકારી હૉસ્પિટલોમાં કોઈ ડૉક્ટર દારૂ પીધેલી અવસ્થામાં જોવામાં આવે તો તેમાં આશ્ચર્ય પામવા જેવું નથી. શક્ય છે કે એ માણસ ફક્ત અનામતના જોરે મેડિકલમાં પ્રવેશ લઈને આવ્યો હોય. આ વિષયે લખવા બેસીએ તો ઘણું લખી શકાય છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ જ છે કે જો બંધારણના ઘડવૈયાઓએ અનામતની પ્રથા સમય જતાં બંધ કરવાનું કહ્યું હતું તોય હજી કેમ એનો અંત આવતો નથી.

મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયામાં ઘણા લાંબા સમય સુધી ભ્રષ્ટાચાર ચાલ્યો હતો અને તેને કારણે નિવાસી તબીબો એટલે કે સરકારી હૉસ્પિટલોમાં રેસિડન્ટ ડૉક્ટર તરીકે તાલીમ લેતા અને કામ કરતા ડૉક્ટરોને ઘણો અન્યાય થયો છે. ધનાઢ્ય રાજકારણી હોવાના નાતે પોતાની મેડિકલ કૉલેજ ખોલીને ધંધો માંડનારા લોકોએ ક્યારેય સરકારી હૉસ્પિટલોમાં રેસિડન્ટ ડૉક્ટરોને પૂરતી સુવિધાઓ ક્યારેય વિચાર કર્યો નથી. એમણે તો ફક્ત પોતાનાં સ્થાપિત હિતોની રક્ષા કરીને મૅનેજમેન્ટ ક્વોટામાં લાખો-કરોડો રૂપિયા લઈને એડમિશનો આપ્યાં છે.

તમે જો લાંબા સમયથી અખબારો વાંચતા હશો તો ખબર હશે કે દર વર્ષે કે દર બે વર્ષે એકાદ વાર તો રેસિડન્ટ ડૉક્ટરોની હડતાળ પડતી જ હોય છે. આ ડૉક્ટરોએ પોતાના કાર્યસ્થળની સ્થિતિ સુધારવા માટે કે પોતાના પર થતા શારીરિક હુમલાઓના વિરોધમાં હડતાળ પાડી હોય એવું બનતું હોય છે. સરકારી હૉસ્પિટલોમાં તેમની સ્થિતિ વિશે લખવા બેસીએ તો દળદાર પુસ્તક લખાઈ જાય.

સરકારી હૉસ્પિટલોમાં નિવાસી ડૉક્ટરોએ ઘણી વાર ઓપરેશન થિયેટરોમાં સ્ટ્રેચર પર સૂવું પડે છે. તેઓ ટૂથબ્રશ હંમેશાં સાથે જ રાખે છે, જેથી બ્રશ કરીને ફ્રેશ થઈને તરત કામે લાગી શકે. આરામનો તો તેમનાથી વિચાર જ થાય નહીં. હોસ્ટેલમાં પોતાના રૂમમાં જઈ શકવાનું તો તેમના નસીબમાં હોય તો જ બને. વાંચકોને જાણીને નવાઈ લાગશે કે નિવાસી તબીબો જ્યારે હડતાળ પાડે છે ત્યારે જ તેમને થોડી રાહત મળે છે. અનેક વાર દરદીઓના સંબંધીઓ તેમના પર હુમલા કરે ત્યારે તેમણે નાછૂટકે હડતાળનો સહારો લેવો પડે છે, અન્યથા સરકારના પેટનું પાણીય હલે નહીં અને તેમણે જશને બદલે જૂતિયાં ખાવાના દિવસો જ ચાલ્યા કરે.

થોડા વખત પહેલાંની વાત છે. ધૂળેની સરકારી મેડિકલ કૉલેજમાં દરદીના સંબંધીઓએ હાડકાંના ડૉક્ટરની એટલી બધી મારપીટ કરી કે તેમની આંખને કાયમી નુકસાન થઈ ગયું.

સરકારી મેડિકલ કૉલેજોમાં નિવાસી ડૉક્ટરે ટાંચાં સાધનોની મદદથી મોટાં મોટાં કામ પાર પાડવાનાં હોય છે. ત્યાં ધસારાના સમયે એક ડૉક્ટરે ઓછામાં ઓછા 200 દરદીઓને તપાસવાના હોય છે. આવામાં જો કોઈ દરદી પાસે જવાનો સમય જ ન મળે અને એના સંબંધીઓ ગુસ્સે ભરાઈ જાય તો ડૉક્ટરે દરદીને બચાવવા કરતાં પોતાને બચાવવા માટે વધુ સતર્ક રહેવું પડે એવી સ્થિતિ હોય છે, કારણ કે ગંભીર હાલતમાં લવાયેલો દરદી ન કરે નારાયણ ને ગુજરી જાય તો એની સાથે આવેલા સંબંધીઓ મારપીટ પર ઉતરી આવે એવું જોખમ હોય છે.

સરકારી હૉસ્પિટલોમાં આવેલા દરદીઓ એમ પણ ગરીબીથી ત્રસ્ત હોય છે અને જો ઘરનો એકનો એક કમાનાર માણસ ગુજરી જાય તો તેઓ નસીબનો દોષ એ ડૉક્ટરના માથે ઠાલવવા તૈયાર થઈ જતા હોય છે. ઘણી વાર એ ગરીબ લોકો શહેરથી દૂરના ગામડામાંથી આવ્યા હોય છે.

એક ડૉક્ટરે એક હડતાળ દરમિયાન સાચું જ કહ્યું હતું કે લોકો સરકારી ડૉક્ટરોને પોતાના ગુલામ માને છે અને શિક્ષિત નાગરિકો તથા પત્રકારો એમની સામે અનેક દલીલો કરતા હોય છે. લોકો એ સમજતા નથી કે સરકારી હૉસ્પિટલોમાં રહેલી કમીઓ માટે સરકાર જવાબદાર હોય છે, નિવાસી તબીબો નહીં.

આ ડૉક્ટરોએ દરદીઓને તપાસવા ઉપરાંત તેમના વતી ફોર્મ પણ ભરવાં પડે છે, કારણ કે ઘણા દરદીઓ નિરક્ષર કે ઓછું ભણેલા હોય છે. દરદીઓ માટે અનેક પ્રકારની દોડાદોડ એમણે કરવી પડે છે. તેનું એક કારણ વોર્ડ બોય કે નર્સની કમી પણ હોઈ શકે છે.

રેસિડન્ટ ડૉક્ટરોની હોસ્ટેલમાં 100 ચો.ફૂટના નાનકડા ઓરડામાં ચારથી પાંચ ડૉક્ટરોએ ગંદાં ટોઈલેટ તથા આસપાસની ગંદકીની વચ્ચે રહેવું પડે છે અને એમને પોષક ખોરાક મળી શકે એવી કેન્ટીન પણ હોતી નથી. એ જ રીતે હૉસ્પિટલોમાં પણ સ્વચ્છતાનો અભાવ હોય છે. તેઓ વધુ ભણેલા અને વધુ જવાબદાર હોવા છતાં તેમણે સફાઈ કર્મચારીઓની અને એમનાં યુનિયનોની દાદાગીરી સહન કરવી પડે છે.

અનેક નિવાસી તબીબો પોતાના અભ્યાસના કાળ દરમિયાન ડિપ્રેશનનો શિકાર બને છે અને આત્મહત્યા જેવું અંતિમ પગલું પણ ભરી બેસે છે.

એ બધું ઓછું હોય એમ કોરોના કાળમાં આ ડૉક્ટરોએ સતત ભયના ઓથાર વચ્ચે રહીને પોતાની જવાબદારી નિભાવી છે. પોતાના વતનથી દૂર અન્ય શહેરોમાં ભાડાના ઘરમાં રહેતા આ નિવાસી તબીબોને મકાનમાલિકોએ ઘરમાં પેસવા દીધા નહીં હોવાના દાખલા છે. સમગ્ર દેશમાં આવી હાલત જોવા મળી છે. અમુક જગ્યાઓએ કોરોનાના દરદીઓ શોધવા માટે ગયેલા ડૉક્ટરો પર હુમલા થયાના કિસ્સાઓ પણ બન્યા છે. ઘણી જગ્યાએ સરકારી હૉસ્પિટલોમાં કોરોનાના દરદીઓની દિવસ-રાત સેવા કર્યા બાદ ઘરે જવા મથતા ડૉક્ટરોને ટેક્સીવાળાઓએ બેસવા નહીં દીધાના પણ દાખલા છે.

કોરોના વોરિયર તરીકે ડૉક્ટરો માટે થાળીઓ અને ઘંટડીઓ વગાડવામાં આવી, પરંતુ મેડિકલ ક્ષેત્રનાં સ્થાપિત હિતોને દૂર કરવા માટે હજી કોઈ પ્રયાસ થયો નથી.

દેશમાં ઘર કરી ગયેલી બદીઓ વિશેની આપણી વાતચીત જારી રહેશે. બ્લોગ વાંચતાં રહેજો અને વંચાવતાં રહેજો.

————————

 

સરકારી અમલદારીમાં ખાનગી કંપનીની ફેવર કરવાની અને નિવૃત્તિ પછી તેની ફેવર લેવાની!

નિવૃત્ત આઇએએસ ઑફિસર રમેશ અભિષેકે પૂરું પાડ્યું સરકારી અમલદારશાહીના સ્થાપિત હિતનું વધુ એક ઉદાહરણ

રમેશ અભિષેકે માંડમાંડ સરકારી બંગલો ખાલી કર્યાના સમાચાર આવે છે ત્યાં જ એ ભાઈસા’બ એક ખાનગી કંપની – સીએન્ટ લિમિટેડમાં ડિરેક્ટર બની ગયા છે. તેઓ સરકારી નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થયા છે અને કોઈ પણ સરકારી અધિકારી નિવૃત્તિ બાદ કોઈ પણ ખાનગી કંપનીમાં કામ કરવા લાગી શકે એવો નિયમ છે, પરંતુ રમેશ અભિષેક એક એવી કંપનીમાં ડિરેક્ટર બન્યા છે, જેને તેમણે સરકારી નોકરી દરમિયાન લાઇસન્સ આપ્યું હતું. આમ, આ પ્રકરણ ‘એક હાથ દે, એક હાથ લે’ જેવું બની ગયું છે.
રમેશ અભિષેક હૈદરાબાદસ્થિત વૈશ્વિક ડિજિટલ એન્જિનિયરિંગ કંપની સીએન્ટમાં ડિરેક્ટર બન્યા હોવાથી ઉદ્યોગજગતમાં તથા અમલદારશાહીમાં ચણભણાટ શરૂ થઈ ગયો છે અને લોકો કહેવા લાગ્યા છે કે આઇએએસના હોદ્દા પર રહેલી વ્યક્તિ આવી રીતે ‘એક હાથ દે, એક હાથ લે’નું વલણ અપનાવે ત્યારે તેમાં ભ્રષ્ટાચારની ગંધ આવે છે. આવી સાવ ઉઘાડી રીતે ભ્રષ્ટાચાર ચાલી રહ્યો છે અને એ પણ એવી વ્યક્તિના શાસનમાં, જેમના પર નાગરિકો એ વાક્ય બદલ ગર્વ કરે છે કે ‘હું ખાતો નથી અને ખાવા દેતો નથી’!!!
આપણે હાલ વિચારક્રાંતિમાં જેની વાત કરી રહ્યા છીએ એ જ સ્થાપિત હિતો આ કેસમાં પણ એવી રીતે કામ કરી રહ્યાં છે કે નરેન્દ્ર મોદી પણ એમનું કંઈ બગાડી શકતા નથી. શક્ય છે કે એ બધાં ભેગા મળીને અંદરખાનેથી નરેન્દ્ર મોદીનું કંઈક બગાડી રહ્યાં હોય! આથી જ આપણે હાલમાં લખવું પડ્યું હતું કે ભારતમાંથી સ્થાપિત હિતોની બનેલી આઇએએસ સિસ્ટમને નાબૂદ કરવાનો સમય પાકી ગયો છે?
હાલમાં જ સરકારે નવી શિક્ષણ નીતિની અને સરકારી કંપનીઓ તથા બૅન્કોમાં નોકરી માટે કોમન એન્ટ્રન્સ ટેસ્ટ લેવાની જાહેરાત કરી છે. હવે સરકારી નોકરીની અંગ્રેજોના સમયથી ચાલતી આવેલી આ સનદી સેવાને પણ નવી શિક્ષણ નીતિ હેઠળ બરખાસ્ત કરી દેવી જોઈએ એવું કહેશું તો એમાં કંઈ ખોટું નહીં હોય. ‘જૅક ઑફ ઑલ, માસ્ટર ઑફ નન’ જેવી આઈએએસની પદવી મૂગા મોંએ સરકારનું કામ કરે એવા અધિકારીઓની ફોજ બનાવવા માટે અંગ્રેજોએ દાખલ કરી હતી, પણ હવે દેશમાં એ સિસ્ટમમાં સ્થાપિત હિતો ઘર કરી ગયાં હોવાનું જોવા મળી રહ્યું છે. રમેશ અભિષેક એનું જ્વલંત ઉદાહરણ છે. તેઓ જ્યાં જાય ત્યાં બખડજંતર કરે છે. બિહાર કૅડરના આ અધિકારીએ બિહારમાં લાલુપ્રસાદ યાદવના કાળમાં ગોટાળા કર્યા હોવાનું અગાઉ બહાર આવી ચૂક્યું છે. પછીથી તેમણે ફોરવર્ડ માર્કેટ્સ કમિશન (એફએમસી)ના ચૅરમૅનપદે રહીને એનએસઈએલ કેસમાં કોમોડિટી બ્રોકરોને છાવરવાનું કામ કર્યું હોવાનો આક્ષેપ થયો અને ન્યાયતંત્રમાં પણ એમના નામની બૂમાબૂમ થઈ. હાલમાં જ આપણે જોયું કે સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશને એમની સામેના ભ્રષ્ટાચારના આરોપોને ગંભીર ગણાવીને આર્થિક બાબતોના મંત્રાલયને તેમાં તપાસ કરવાનું કહ્યું હતું.
પીગુરુસ ડોટ કોમના અહેવાલ (https://www.pgurus.com/after-abusing-power-by-granting-license-to-cyient-ltd-as-dpiit-secretary-retired-babu-ramesh-abhishek-joins-its-board/) અનુસાર રમેશ અભિષેક નિવૃત્તિ સમયે ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઑફ ઇન્ડસ્ટ્રી ઍન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (ડીપીઆઇઆઇટી)માં સેક્રેટરી તરીકે કાર્યરત હતા. તેમણે એ હોદ્દા પર રહીને જ સીએન્ટ લિમિટેડની પેટા કંપની સીએન્ટ સોલ્યુશન્સ ઍન્ડ સીસ્ટમ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડને ઇન્ડસ્ટ્રિયલ લાઇસન્સ આપ્યું હતું. સીએન્ટ લિમિટેડ કંપનીમાં ડિરેક્ટર બની ગયા બાદ હવે શક્ય છે કે તેમણે ડીપીઆઇઆઇટીમાં રહીને જેમને જેમને લાઇસન્સ આપ્યાં હશે એ બધી કંપનીઓમાં તેઓ ડિરેક્ટર બનીને પોતાના કાળા ધનને સફેદ કરવા લાગી જાય. તેમની સામે પીગુરુસ ડોટ કોમ વેબસાઇટે ચોખ્ખું લખ્યું હતું કે તેમની દીકરી વનીસાની કંપની થિંકિંગ લીગલ મારફતે તેમણે મોટાપાયે લાંચ લીધી હોવાનો આક્ષેપ છે.
વર્ષ 2016થી ડીપીઆઇઆઇટીના સેક્રેટરી તરીકે તેમણે મેક ઇન ઇન્ડિયા, સ્ટાર્ટ અપ ઇન્ડિયા અને ઈઝ ઑફ ડુઇંગ બિઝનેસ જેવી સરકારી યોજનાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનું હતું, પરંતુ એ મોરચે તેમણે કોઈ નક્કર કાર્ય કર્યું હોય એવું દેખાતું જ નથી. ઉલટાનું, ડીપીઆઇઆઇટીમાં સ્ટાર્ટ અપ તરીકે અરજી કરનારી કંપનીઓને થિંકિંગ લીગલ મારફતે અરજીઓ કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવી હોવાનો પણ આક્ષેપ છે. રોથચાઇલ્ડ નામની કંપનીએ પણ 2 કરોડ રૂપિયાની ફી આપીને થિંકિંગ લીગલને કાનૂની સલાહકાર બનાવી હતી. આ રકમ ફીના નામે લેવાયેલી લાંચ નહીં તો બીજું શું છે એવી ચર્ચા ઉદ્યોગજગતમાં ચાલી રહી હોવા છતાં રમેશ અભિષેકનું એક રૂંવાડુંય ફરકતું નથી. જો કે, એમની પાસેથી રૂંવાડું ફરકવાની અપેક્ષા રાખવી એ જ ગાંડપણ છે. આ જ માણસે એફએમસીના ચૅરમૅનપદે રહીને 2013-14માં વકીલની પદવી ધરાવતી દીકરી વનીસાને સેબીમાં કામે રખાવી હતી, જેથી તેને નિયમનકારી બાબતોનો અનુભવ મળી જાય.
કહેવાય છે કે હાલમાં યુએસ-ઇન્ડિયા બિઝનેસ કાઉન્સિલના બોર્ડ ઑફ ડિરેક્ટર્સમાં પણ તેમની નિમણૂક થઈ. ડીપીઆઇઆઇટીના સેક્રેટરીપદે રહીને તેમણે અમેરિકન કંપનીઓને ભારતમાં રોકાણ કરવા માટે જે ‘સુવિધા’ કરી આપી તેના બદલામાં આ નિમણૂક થઈ હોવાનું જાણવા મળે છે. ખરું પૂછો તો ઉક્ત કાઉન્સિલના ડિરેક્ટરપદે થયેલી નિમણૂકની બાબત વધારે ગંભીર કહેવાય એવી છે. તેનું કારણ એ છે કે કાઉન્સિલે અમેરિકાના એન્જલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ નેટવર્ક્સ સહિતની અનેક ટેક્નૉલૉજી કંપનીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરીને થિંકિંગ લીગલ પાસેથી ‘કાનૂની સલાહ’ લીધા બાદ જ ડીપીઆઇઆઇટી સમક્ષ અરજીઓ કરી હતી.
પીગુરુસ ડોટ કોમનો અહેવાલ કહે છે કે જો સરકાર રમેશ અભિષેકના બિઝનેસ નેટવર્કની ઊંડી તપાસ કરાવશે તો શક્ય છે કે તેઓ કોના મારફતે આટલું છડેચોક અને નિર્લજ્જપણે ‘એક હાથ દે, એક હાથ લે’નું કામ કરી રહ્યા છે.
સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશનમાં થયેલી ફરિયાદ મુજબ અતુલ વર્મા નામના એક સરકારી અધિકારીએ સીબીઆઇમાં અભિષેક વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવી હતી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે અભિષેકે કોમોડિટી બ્રોકરોનો સાથ લઈને તેમની પાસેથી મોટી રકમ લીધી હતી, જે થિંકિંગ લીગલને અપાયેલી કાનૂની સલાહની ફી સ્વરૂપે હતી. સરકારી અમલદારોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે કે આ માણસથી એક દિવસ પણ રૂપિયા કમાયા વગર ચાલતું નથી એવું લાગે છે.

——————–